Joost van Santen - ziekenhuis Oost-Limburg, Genk, Belgïe
Geïntegreerde kunst in het gehele ziekenhuis

Zie ook de website van joostvansanten

 

 

Een van de eerste opdrachten in de architectuur van beeldend kunstenaar Joost van Santen was een gekleurd glasraam in een kerk in Hoogvliet. Het raam was georiënteerd op het zuiden. Toen de zon ging schijnen verschenen gekleurde beelden in de zaal, projecties door de zon. De beelden kropen door de zaal. Ze reageerden op veranderingen in het weer. Joost van Santen was gefascineerd door deze veranderende niet-tastbare beelden. Van dat moment werd dag- en zonlicht een essentieel onderdeel van zijn projecten in architectuur en in beelden. Deze projecten zijn dynamisch; ze veranderen met de tijd van de dag, met de weersgesteldheid en met de seizoenen. Ze zijn altijd meer dan een statisch beeld, een gekleurd glasraam of een sculptuur. Een waarnemer ziet zo'n kunstwerk op één moment. Om het project te begrijpen moet hij weten dat hij maar één stadium ziet.

 

Dag- en zonlicht als medium van beeldende kunst.

Projecten van Joost van Santen reageren op de zon. Als de zon door de wolken breekt verschijnen beelden. Ze verplaatsen zich en veranderen met de weersgesteldheid, de tijd van de dag en met de seizoenen. Die veranderingen zijn een gevolg van de draaiing van de aarde rond zijn as en de reis van de aarde rond de zon. Het zien daarvan leidt tot bewustwording van deze kosmische verschijnselen.

 

Diffuus licht.

Het prachtige 'Hollandse Licht' wordt gekenmerkt door diffuus daglicht als er geen zon is. Dit diffuse licht kent een grote verscheidenheid aan nuances in kleuren en grijzen.  Joost van Santen gebruikt in zijn werk de rijkdom van dit grijze en diffuse licht. Een klein object, een kubus van 15 x 15 x 15 cm illustreert deze grote rijkdom aan kleuren en lichtintensiteit.

 

 

 

In de achterzijde van de kubus zit een spleet met blauw en rood transparant acrylaat. Licht treedt daardoor naar binnen. Dit licht valt op een, onder een hoek geplaatste, doorschijnende plaat. Aan de andere zijde van deze plaat verschijnen beelden met een rijkdom aan kleurnuances. Men kan daar lang naar dit meditatieve licht kijken. 

 

 

Projecten als proces.

Het werk van Joost van Santen verandert met de tijd van de dag, de weersgesteldheid en de seizoenen. Dit maakt zijn projecten dynamisch. Als een wolk voor de zon schuift verdwijnen beelden, die even later weer terugkomen. De zonlichtprojecties verplaatsen zich continu met de tijd. Op 10:00 uur bevinden ze zich op een andere plek als om 14:00 uur. In de winter verschijnen ze op een andere plaats dan in de zomer. De bewegingen van deze beelden zijn spiegelingen van de cycli van aarde en zon. Projecten van Joost van Santen zijn altijd meer zijn dan een statisch beeld. Een waarnemer ziet het kunstwerk op één moment. Om het project te begrijpen moet hij weten dat hij maar één stadium ziet.

 

 

Als voorbeeld het station van Amersfoort. Een ellips van gekleurd glas is aangebracht op het raam in de zuidgevel. De zon projecteert deze ellips in de hal. In de loop van de dag verplaatst het gekleurde licht zich. Met het korten van de dagen, als de zon lager staat, dringt de geprojecteerde ellips steeds dieper het station binnen. Als de zon niet schijnt zie je als een bezoeker alleen een ellips van gekleurd glas. Dit kan men ervaren als het gehele kunstwerk. Maar men is zich dan niet bewust dat men niet het gehele project ziet. Een bezoeker ziet, als de zon niet schijnt, alleen de ellips van gekleurd glas. Dat ziet er mooi uit, maar toch hij mist de essentie van het kunstwerk.

 

Vaak wordt maar een gedeelte van de projecten gezien. Dan blijft er een heleboel van het kunstwerk verborgen. Je moet het weten. Als je bijvoorbeeld naar Stonehenge gaat, dan wéét je dat het meer is dan een hoop stenen in een cirkel. Dat geldt ook voor het werk van Joost van Santen. Je moet weten dat het verandert met de tijd van de dag en met de seizoenen. Anders zie je alleen een statisch beeld en mis je de innerlijke betekenis.

 

Het grensgebied tussen binnen en buiten

Joost van Santen werkt vaak in het grensgebied van binnen en buiten. Dat betekent dat het werk zowel binnen als buiten betekenis heeft. Als voorbeeld een project waar hij de laatste jaren intensief aan heeft gewerkt, het Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk, België. Eén van de onderdelen is een nieuw blok van het ziekenhuis.

 

 

Gekleurd glaspanelen, ieder met een individueel design, zijn geplaatst in de gevels. Ze breken de massaliteit van dit blok, dat veel groter is dan de andere gebouwen in het ziekenhuis. Buiten hebben de glaspanelen een felle kleur. Binnen hebben tonen ze zachte kleuren met subtiele kleurovergangen. Iedere ziekenkamer heeft zijn eigen kunstwerk van gekleurd glas. Dit maakt het ziekenhuis uniek. Het gekleurde glas weerspiegelt de variabele intensiteit van het buitenlicht. De subtiele kleuren van de glasramen in de ziekenkamers breken de steriliteit van de ziekenhuisomgeving. In de praktijk waardeert men de ramen als een verrijking van de omgeving; ze breken het ritme van de

dag. Voor het geval de kleuren als storend worden ervaren kan een gordijn voor het raam worden geschoven.

 

Inspiratie.

Uit een interview met Margreet den Buurman in het tijdschrift Bühne no 10 2019: 'Joost van Santen zegt: 'Ervaringen met licht zijn de bronnen van mijn inspiratie. Die ervaringen overkomen me. Bijvoorbeeld op het dakterras van mijn atelier als 'Artist in residence' in Callossa d'en Sarria in Spanje met prachtig uitzicht over de bergen en de zee. Wat ik onderga zijn razendsnelle veranderingen van het beeld. Wolken vormen zich binnen enkele ogenblikken uit het niets, worden uit elkaar gescheurd door de wind en lossen op. Soms bedekken ze de zon, waardoor de intensiteit van het licht verandert en de schaduwen in de bergen verdwijnen. Het ene moment zijn wolken boven de bergen zwart en het volgende moment zijn ze wit. Ik onderga die snelle veranderingen als afspiegelingen van kosmische processen. Ik ben mij ervan bewust dat niet alle mensen hetzelfde beleven. Anderen zien misschien gewoon een indrukwekkend landschap. Die zien het meer statisch. Dit soort lichtervaringen zijn inspiratie en uitgangspunt van mijn werk. Ik heb een aantal van mij ervaringen vastgelegd in een website www.lightart.nl.

 

 

 

'Licht zien'.

Meestal wordt de aanwezigheid van licht als vanzelfsprekend ervaren. Het dringt niet door dat het er is. Joost van Santen probeert in zijn werk het licht zichtbaar en bewust te maken De paradox is dat overvloedig daglicht niet leidt tot het bewust ervaren en beleven daarvan. Men wordt zich pas bewust van licht als het wordt geïsoleerd. Een lichtstraal die door een donkere lucht heen breekt wordt opgemerkt. De kunstwerken van Joost van Santen concentreren de aandacht op het licht en de veranderingen met de tijd en weersgesteldheid in relatie met kosmische cycli.

 

Dag- en nacht

De situatie van een kunstwerk in de nacht is even belangrijk als de situatie overdag. Geïntegreerde verlichting is een onlosmakelijk onderdeel van zijn ontwerpen.

 

 

 

 

Een twintig meter hoge sculptuur 'The Lighted Lady' markeert de ingang van de stad Barking City, Londen, UK. Het beeld is gerealiseerd na een open competitie voor kunst in het kader van de herontwikkeling van dit stadsdeel. Het silhouet van het beeld verandert met de positie en beweging van de kijker. Als het donker wordt creëren gekleurde schijnwerpers een nieuw beeld.

 

De volgende reactie illustreert hoe openbare kunst de omgeving kan beïnvloeden.

 

dear sir i live in dagenham

every morning i drive thro the roundabout with your sculpture

i look forward to seeing it

i am not an artistic person - I am an electrician

i thought how clever the man must be who built that the light and shape is never the same

it looks different every time i see it

i want to touch it stand by

it look up at it but its in the middle of a very busy roundabout then

i thought that's what you wanted then

i realised you really are a gifted person

best wishes john mclester

 

 

Meer uit het interview met Margreet den Buuman

 

Het Ravensbrück monument.

Hij vertelt over het Ravensbrück monument op het Museumplein in Amsterdam. De 'Vrouwen van Ravensbrück', die het concentratiekamp uit de tweede wereldoorlog overleefd hadden, wilden een monument, een plek om te herdenken. Ze plaatsten een oproep in het blad 'BK-Informatie, Vakblad voor beeldend kunstenaars.  Joost van Santen vertelt: 'Op het ogenblik dat ik die oproep las zag ik in een ingeving licht dat langzaam opgloeit, tot een maximum komt en daarna uitdooft. Als het licht helemaal uit is gaat het over in geluid. Het geluid begint zacht, zwelt aan en sterft langzaam weg. Dan gaat het weer over in licht. De cyclus begint opnieuw. De vorm van het monument is voortgekomen uit deze cyclus van licht en geluid. Voor mij is deze licht- en geluidcyclus de inhoud van dat monument. Mensen zien dat niet automatisch en vinden dat soms ook niet belangrijk. Ik was aanwezig bij een herdenking waarbij het monument was uitgeschakeld. Niemand die het opmerkte. Maar voor mij was de essentie van het monument op dat moment weg. Aanwezigen hadden genoeg aan de vorm, ze merkten niet eens dat licht en geluid niet werkten.'

 

Vaak wordt een gedeelte van mijn projecten niet gezien. Daardoor blijft er een heleboel, van wat ik zelf in het kunstwerk zie, verborgen. Want je moet het weten. Als je bijvoorbeeld naar Stonehenge gaat, dan wéét je dat het meer is dan een hoop stenen in een cirkel. Dat geldt ook voor mijn werk. Je moet weten dat het verandert met de tijd van de dag en met de seizoenen. Anders zie je alleen een statisch beeld en mis je de innerlijke betekenis.

 

Beeldend Licht

De komende jaren werkt Joost van Santen aan ontwerpen van daglicht-paviljoens, waarin hij zijn ervaringen van vele jaren beroepspraktijk vastlegt. Hij doet dit in samenwerking met architect Henri Borduin. Het doel is deze paviljoens te bouwen en tentoon te stellen.

 

Zie ook www.joostvansanten.nl